P. Szczerbic, SpeculumSaxonumAlbo Prawo Saskie y Maydeburskie porządkiem obiecadła z Lacińskich y Niemieckich exemplarzow zebrane

P. Szczerbic, Speculum SaxonumAlbo Prawo Saskie y Maydeburskie porządkiem obiecadła z Lacińskich y Niemieckich exemplarzow zebrane […], Lwów 1581.

Dostęp: Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. XVI.F.4334; Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa, dostęp online: https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/10357/edition/9309 [dostęp 2.07.2022 r.] 

Opis: Polski przekład SpeculumSaxonum(Zwierciadło Saskie, Sachsenspiegel) opracowany i wydany przez lwowskiego syndyka Pawła Szczerbica(1552-1609).

Składa się on z dedykacji skierowanej do kanclerza wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego, przedmowy,  przywileju królewskiego, erraty oraz 212, ułożonych w porządku alfabetycznym haseł zawierających przepisy Zwierciadła Saskiego. W sumie SpeculumSaxonumP. Szczerbica liczy 536 stron.

Dzięki polskiemu tłumaczeniu, przystępnemu układowi oraz zawartości merytorycznej obejmującej najważniejsze zagadnienia prawa, szybko weszło ono do praktyki prawnej. Zbiór stał się szczególnie popularny w miastach opartych na prawie sasko-magdeburskim,w których językiem kancelaryjnym i mieszkańców był język polski. Docelowo miały go wykorzystywać zarówno organy stosujące prawo, jak i inni uczestnicy postępowania sądowego. W dalszej perspektywie SpeculumSaxonum, obok IusMunicipale(patrz: IusMunicipale To iest Prawo MieyskieMaydeburskie…) opracowanego przez tego samego autora oraz dzieł innych, znaczących komentatorów prawa (w tym Bartłomieja Groickiego), wpłynęło na rozwój prawa miejskiego i jego stosowanie. 

W 2016 r. Grzegorz M. Kowalski wydał dwutomowe, współczesne opracowanie dzieła P. Szczerbica(SpeculumSaxonum, albo Prawo saskie i majdeburskie, porządkiem obiecadła z łacińskich i niemieckich egzemplarzów zebrane a na polski język z pilnością i wiernie przełożone, wyd. G. M. Kowalski, T. 1-2, Kraków 2016 [BibliothecaIagellonica. Fontes et Studia, t. 29]). Publikacja została udostępniona on-line w Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego; tom 1: https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/38321 , tom 2: https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/247482 [dostęp: 2. 07. 2022]. Oddzielnie opracował on równieżi opublikował IusMunicipale (2011 r.; patrz: IusMunicipale To iest Prawo MieyskieMaydeburskie) oraz skorowidz użytych w zbiorze terminów prawniczych (2018 r.): https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/70236 [dostęp 11. 09. 2022].

Najważniejsza literatura: 

1. Kowalski G. M., Paweł Szczerbic, h. Jelita (Koźlerogi) odmienione (1552–1609) [w:] Polski        Słownik Biograficzny, t. XLVII, Warszawa – Kraków 2011, s. 397–399.
2. Kowalski G. M., SpeculumSaxonum w przekładzie Pawła Szczerbica (Lwów 1581) - pomnik prawa miejskiego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, [w:] SpeculumSaxonum, albo Prawo saskie i majdeburskie, porządkiem obiecadła z łacińskich i niemieckich egzemplarzów zebrane a na polski język z pilnością i wiernie przełożone, wyd. G. M. Kowalski, T. 1, Kraków 2016, s. IX-XIV.
3. Kowalski G. M., Znaczenie twórczości Pawła Szczerbica dla rozwoju kultury prawnej polskiego odrodzenia, [w:] Iusmunicipale, to jest prawo miejskie majdeburskie, nowo z łacińskiego i niemieckiego na polski język z pilnością i wiernie przełożone, wyd. G. M. Kowalski, Kraków 2011, s. IX-XX.
4. Mikuła M., Prawo miejskie magdeburskie (IusmunicipaleMagdeburgense) w Polsce XIV - pocz. XVI w. Studium o ewolucji i adaptacji prawa, Kraków 2017.
5. Szczerbic, P., SpeculumSaxonum, albo Prawo saskie i majdeburskie, porządkiem obiecadła z łacińskich i niemieckich egzemplarzów zebrane a na polski język z pilnością i wiernie przełożone, wyd. G. M. Kowalski, T. 1-2, Kraków 2016 [BibliothecaIagellonica. Fontes et Studia, t. 29].
6. Szczerbic P., Speculum Saxonum.IusMunicipale. Skorowidz terminów prawniczych, oprac. G. M. Kowalski, Kraków 2018 [BibliothecaIagellonica. Fontes et Studia, t. 33]. 

---

P. Szczerbic, Speculum Saxonum Albo Prawo Saskie y Maydeburskie porządkiem obiecadła z Lacińskich y Niemieckich exemplarzow zebrane […], Lwów 1581.

Access: Ossoliński National Institute in Wrocław, file signature XVI.F.4334; Lower Silesian Digital Library, online access: https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/10357/edition/9309 [accessed 2.07.2022]

Description: Polish translation of Speculum Saxonum (Saxon Mirror, Sachsenspiegel) prepared and published by Lviv trustee Paweł Szczerbic (1552-1609).

It consists of a dedication addressed to the Grand Chancellor of the Crown Jan Zamoyski, a preface, a royal privilege, errata and 212 entries arranged in alphabetical order containing the provisions of the Saxon Mirror. In total, Speculum Saxonum by P. Szczerbic has 536 pages.

Thanks to its Polish translation, accessible systematics and substantive content covering the most important issues of law, it quickly entered legal practice. The code became particularly popular in cities based on Saxon-Magdeburg law, where the language of the office and residents was Polish. Ultimately, it was used by both the bodies applying the law and other participants in court proceedings. In the longer term, Speculum Saxonum, alongside Ius Municipale (see: Ius Municipale To iest Prawo Mieyskie Maydeburskie…) developed by the same author and the works of other significant commentators of law (including Bartłomiej Groicki), influenced the development of municipal law and its application.

In 2016, Grzegorz M. Kowalski published a two-volume, contemporary edition of P. Szczerbic's work (Speculum Saxonum, albo Prawo saskie i majdeburskie, porządkiem obiecadła z łacińskich i niemieckich egzemplarzów zebrane a na polski język z pilnością i wiernie przełożone, ed. G. M. Kowalski, Vol. 1-2, Cracow 2016 [Bibliotheca Iagellonica. Fontes et Studia, Vol. 29]). The publication was made available online in the Jagiellonian University Repository; volume 1: https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/38321, volume 2: https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/247482 [accessed: 2 July 2022]. Separately, he also published Ius Municipale (2011; see: Ius Municipale To iest Prawo Mieyskie Maydeburskie) and an index of legal terms used in the code (2018): https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/70236 [accessed 11. 09. 2022].

Most important literature:

1. Kowalski G. M., Paweł Szczerbic, h. Jelita (Koźlerogi) odmienione (1552–1609) [in:] Polski        Słownik Biograficzny, t. XLVII, Warszawa – Kraków 2011, pp. 397–399.
2. Kowalski G. M., Speculum Saxonum w przekładzie Pawła Szczerbica (Lwów 1581) - pomnik prawa miejskiego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, [in:] Speculum Saxonum, albo Prawo saskie i majdeburskie, porządkiem obiecadła z łacińskich i niemieckich egzemplarzów zebrane a na polski język z pilnością i wiernie przełożone, ed. by G. M. Kowalski, Vol. 1, Kraków 2016, pp. IX-XIV.
3. Kowalski G. M., Znaczenie twórczości Pawła Szczerbica dla rozwoju kultury prawnej polskiego odrodzenia, [in:] Ius municipale, to jest prawo miejskie majdeburskie, nowo z łacińskiego i niemieckiego na polski język z pilnością i wiernie przełożone, ed. by. G. M. Kowalski, Kraków 2011, pp. IX-XX.
4. Mikuła M., Prawo miejskie magdeburskie (Ius municipale Magdeburgense) w Polsce XIV - pocz. XVI w. Studium o ewolucji i adaptacji prawa, Kraków 2017.
5. Szczerbic, P., Speculum Saxonum, albo Prawo saskie i majdeburskie, porządkiem obiecadła z łacińskich i niemieckich egzemplarzów zebrane a na polski język z pilnością i wiernie przełożone, ed. by. G. M. Kowalski, Vol. 1-2, Kraków 2016 [Bibliotheca Iagellonica. Fontes et Studia, Vol. 29].
6. Szczerbic P., Speculum Saxonum. Ius Municipale. Skorowidz terminów prawniczych, ed. by G. M. Kowalski, Kraków 2018 [Bibliotheca Iagellonica. Fontes et Studia, Vol. 33].