Góry Szubieniczne koło Domanic

        Miejscowość Domanice (niem. Domanze) leży na północny-wschód od Świdnicy. Na wschód od centrum wsi, w kierunku Chwałowa znajdują się dwie Góry Szubieniczne. Na jednej z rękopiśmiennych map z II połowy XVIII stulecia zaznaczono „Alter Galgenberg” (Stary Galgenberg) oraz „Neue Galgenberg” (Nowy Galgenberg), przy czym sygnaturka szubienicy pojawia się jedynie na tzw. Nowym Galgenbergu, na kilku mapach ilustrujących działania wojenne podczas wojen śląskich (1740-1763). Pozostaje pytanie dlaczego domanickie miejsce straceń zostało przeniesione? Stary plac kaźni znajdował się przy granicy z wsią Chwałów, dziś jest to wyrobisko. Przypuszczać można, że decyzję o jego relokacji podjęto w związku ze słabą widocznością miejsca straceń z szubienicą, na co wskazują ustalenia Macieja Kwiatkowskiego (niżej). 
Na podstawie orzeczeń Praskiej Izby Apelacyjnej wiemy, że w 1729 r. ówczesny właściciel Domanic baron Karl Ferdinand von Seherr-Thoss wystąpił do praskich ławników z prośbą o pouczenie w sprawie Marii Eleonory Meltzerin, oskarżonej i osądzonej o wywołanie pożaru (podpalenie?). W wydanym wyroku Meltzerin miała zostać zakuta na rok w kajdany i łańcuchy, a kolejne dwa lata miała bezpłatnie pracować na rzecz gminy. Wiadomo, że działalność wspomnianego Karla Ferdinanda von Seherr-Thoss polegała na konsolidacji majątków, mógł więc uznać, że stare miejsce straceń jest słabo czytelne w terenie, dlatego też przeniesiono je na południowy skłon górującego nad okolicą wzniesienia (dziś Okrąglak 218 m n.p.m). Tak zlokalizowana szubienica była jednak widoczna głównie z kierunku południowego. Co ciekawe posiadamy też informacje o prawach sądowniczych i wykonywaniu wyroków w sąsiedniej wsi Chwałów (niem. Frauenhain), z której gruntami graniczyła jedna z Gór Szubienicznych. W tym przypadku nie wiemy jednak, gdzie znajdowało się miejsce straceń, ani pewności czy orzeczony wyrok wyegzekwowano w tej miejscowości lub w innej należącej to tej rodziny, ponieważ o pouczenie prawne na zamek praski w 1702 r. zwrócił się Gottlieb Leopold von Zedlitz pan na Grobli i Chwałowie. Obie te miejscowości wymieniane są w dokumencie z początku XVIII stulecia. Jego epitafium ufundowane po jego śmierci w 1722 r. przetrwało do dziś i znajduje się we wsi Grobla koło Jawora.

[Daniel Wojtucki]

Domanice – zdjęcie z drona, na którym uchwycono Nową Górę Szubieniczną (elipsa) i Starą Górę Szubieniczną (strzałka). Na lewo widoczne zabudowania wsi, kościół i pałac. Fot. D. Wojtucki.

Nowa Góra Szubieniczna i typowane miejsce, gdzie dawniej stała szubienica zaznaczana na XVIII-wiecznych mapach wojskowych. Fot. D. Wojtucki.

Stara Góra Szubieniczna i jej bezpośrednie sąsiedztwo widziana z drogi z Domanic do Chwałowa. Fot. D. Wojtucki.

Mapa 1 - szacunkowe widoczności z szubienic w okolicy Domanic. Opr. M. Kwiatkowski.

Mapa 2 - hipotetyczne lokalizacje szubienic w okolicy Domanic. Opr. M. Kwiatkowski.

Opis do mapy 1 i 2: Interesująca możliwość komparatystyki lokalizacji starej i nowej szubienicy ukazuje, że zmiana położenia obiektu nie była przypadkową decyzją. Po przeniesieniu miejsca straceń na południe od starego stanowiska znacznie wzrosła możliwość obserwacji konstrukcji, przede wszystkim z kierunku południowego, zachodniego i wschodniego, kosztem orientacji północnej. Mimo wszystko nowe położenie wpłynęłoby teoretycznie na nieco lepszą widoczność z Domanic, ale nie z samego centrum miejscowości. Główny problem w kontekście widoczności zarówno starszej, jak i nowszej szubienicy stanowił pagórek, rozdzielający oba miejsca. W sytuacji teoretycznego współistnienia obu szubienic w tym samym czasie, praktycznie nie istniała możliwość jednoczesnego wpatrywania się w obie konstrukcje. Wyjątek stanowiła niewielka przestrzeń, położona na południowy-wschód od Chwałowa, zaznaczona kolorem zielonym.

[Maciej Kwiatkowski]

---

        The village of Domanice (German: Domanze) lies northeast of Świdnica. To the east of the village center, in the direction of Chwałów, there are two hills known as the Gallows Hills. On one of the handwritten maps from the second half of the 18th century, both the “Alter Galgenberg” (Old Gallows Hill) and the “Neue Galgenberg” (New Gallows Hill) are marked. However, the symbol of a gallows appears only on the so-called New Gallows Hill on several maps depicting military operations during the Silesian Wars (1740–1763). The question remains: why was the Domanice execution site moved?. The old execution ground was located on the border with the village of Chwałów; today, the site is a quarry. It can be assumed that the decision to relocate it was made due to the poor visibility of the execution site with the gallows, as indicated by Maciej Kwiatkowski's findings (below).

        According to rulings issued by the Prague Court of Appeal, in 1729 the then-owner of Domanice, Baron Karl Ferdinand von Seherr-Thoss, petitioned the Prague jurors for an instruction in the case of Maria Eleonora Meltzerin, who was accused and convicted of starting a fire (arson?). The sentence decreed that Meltzerin should be shackled in chains for one year and work without pay for the community for another two years. It is known that Karl Ferdinand von Seherr-Thoss was engaged in the consolidation of estates, and he may have considered the old execution site too inconspicuous. Therefore, it was relocated to the southern slope of a prominent hill towering over the area (today known as Okrąglak, 218 m above sea level). However, the newly positioned gallows was mainly visible from the south. Interestingly, we also have information about judicial rights and the execution of sentences in the neighboring village of Chwałów (German: Frauenhain), whose land bordered one of the Gallows Hills. In this case, however, it is unknown where the execution site was located, or whether the sentence was carried out there or in another village belonging to the same family. This uncertainty stems from a 1702 request for legal guidance sent to Prague Castle by Gottlieb Leopold von Zedlitz, lord of Grobla and Chwałów. Both of these villages are mentioned in an early 18th-century document. His epitaph, funded after his death in 1722, has survived to this day and is located in the village of Grobla near Jawor.

 

[Daniel Wojtucki]

 

Illustrations:

 

Domanice – Drone photograph capturing the New Gallows Hill (ellipse) and the Old Gallows Hill (arrow). On the left are visible the village buildings, church, and palace. Photo by D. Wojtucki.

 

New Gallows Hill and the presumed site of the gallows as marked on 18th-century military maps. Photo by D. Wojtucki.

Old Gallows Hill and its surroundings, viewed from the road between Domanice and Chwałów. Photo by D. Wojtucki.

Map 1 – Estimated visibility from gallows sites near Domanice. Compiled by M. Kwiatkowski.

Map 2 – Hypothetical locations of gallows sites near Domanice. Compiled by M. Kwiatkowski.

 

Description for Maps 1 and 2:

An interesting opportunity to compare the locations of the old and new gallows shows that the change in location was not a random decision. Moving the execution site southward from its original position significantly increased the visibility of the structure - particularly from the south, west, and east - though at the expense of the northern perspective. Nevertheless, the new location would theoretically have resulted in slightly better visibility from Domanice, but not from the town center itself. The main issue affecting visibility for both the old and new gallows sites was the presence of a hill separating the two locations. If both gallows had existed simultaneously, it would have been practically impossible to view them at the same time. The only exception was a small area southeast of Chwałów, marked in green.

[Maciej Kwiatkowski]