Kamienie hańby

        W swoim wykonaniu kara ta polegała na zawieszaniu skazanej osobie na szyi najczęściej jednego lub dwóch kamieni znacznych rozmiarów. Następnie skazaniec musiał z takim ciężarem przez określony czas przechadzać się po rynku albo przyległych, głównych ulicach lub stać pod pręgierzem. Kamieniom hańby wielokrotnie nadawano różne kształty, np. butelki, postaci zwierząt uważanych za nieczyste (świnia, pies, kogut), a ze względu na rodzaj materiału, z jakiego je wykonano charakteryzowały się sporą waga. Najczęściej wahała się ona od kilku do kilkunastu kilogramów. W niemieckiej miejscowości Oschatz dwie kamienne „butelki” z 1526 r. spięte łańcuchami były zawieszone na stojącym na rynku pręgierzu. Natomiast w miejscowościach Mittweida w 1618 r. wykonano je z drewna i celem dociążenia, puste wewnątrz wypełniono piaskiem. Do dziś zachowały się kamienie hańbiące należące w przeszłości być może do zielonogórskiego kata. Zestaw ten składa się z dwóch kamieni o wadze całkowitej wynoszącej 15 kilogramów i połączonych za pomocą łańcucha o długości 90 cm. Wrocławskie kamienie hańby przypuszczalnie nie odbiegały znacząco od zielonogórskiego egzemplarza. Ważyły one 23 funty i zakładano je w ten sposób skazanym, aby jeden z kamieni wisiał z przodu, a drugi z tyłu. 

        Noszenie kamieni hańbiących, jako forma kary znana była również ławnikom z łużyckiego Budziszyna. Narzędzia służące do wymierzania kary przechowywano w sukiennicach. Każdej kobiecie skazanej na ten rodzaj sankcji zawieszano dodatkowo karteczkę z napisem: Służące i kobiety, które się biją, muszą nosić te butelki (Mägde und Weiber die sich schlagen, müssen diese Flaschen tragen). W październiku 1678 r., kiedy na budziszyńskim rynku pobiły się dwie kobiety, sprawczyni całego zajścia została ukarana trzykrotnym okrążeniem ratusza nosząc zawieszone na szyi „kamienne butelki”, przy czym każdorazowo swoją drogę z hańbiącym ładunkiem rozpoczynała przy sukiennicach.

[Daniel Wojtucki]

Pełny ekran 

Ilustracje:

1. Zielona Góra – kamienie hańby połączone łańcuchem. Przypuszczalnie były na wyposażeniu zielonogórskiego kata (Zbiory Muzeum Ziemi Lubuskiej – MZL-H-ZG-75). Fot. D. Wojtucki.

2.Oschatz (Niemcy) – metalowa klatka i zawieszone nad nią kamienie hańby. Fot. D. Wojtucki.

Powiązana literatura

1. T. Goerlitz, Das Trinken aus des Büttels Flasche oder Steinetragen um den Ring, eine Breslauer Strafe. Zugleich ein Beitrag zur Bezeichnung „Ring”, „Beiträge zur Geschichte der Stadt Breslau“, 1935, H. 1, s. 106-112.
2. D. Wojtucki, Kat i jego warsztat pracy na Śląsku, Górnych Łużycach i w hrabstwie kłodzkim od początku XVI do połowy XIX wieku, Warszawa 2014, s. 381-382.

---

        This punishment consisted of hanging one or, more often, two large stones around the neck of the condemned person. The convict then had to walk around the marketplace or along the main streets, or stand by the pillory, bearing this weight for a specified period of time. The stones of shame were often shaped in various forms — for example, bottles or figures of animals considered impure (a pig, a dog, a rooster). Due to the type of material used, they were quite heavy, usually weighing from several to over a dozen kilograms. In the German town of Oschatz, two stone “bottles” from 1526, linked together with chains, were hung on the pillory standing in the market square. In the town of Mittweida, in 1618, they were made of wood and filled with sand to add weight. Stones of shame that have survived to this day, possibly once belonging to the executioner of Zielona Góra, consist of two stones weighing a total of 15 kilograms, joined by a 90 cm long chain. The stones of shame from Wrocław likely did not differ much from the example from Zielona Góra — they weighed 23 pounds and were attached to the person in such a way that one stone hung in the front and the other in the back. 

        Wearing stones of shame as a form of punishment was also known to the jurors of Bautzen, Lusatia. The instruments used for administering this punishment were stored in the cloth hall. Every woman sentenced to this type of penalty additionally had a note hung on her, reading: “Maids and women who fight must carry these bottles” (Mägde und Weiber die sich schlagen, müssen diese Flaschen tragen). In October 1678, when two women fought in the Bautzen marketplace, the perpetrator was punished by having to circle the town hall three times wearing the “stone bottles” around her neck, each time beginning her humiliating route at the cloth hall. 

[Daniel Wojtucki] 

Illustrations: 

1. Zielona Góra – Stones of shame linked by a chain. They were presumably part of the equipment of the Zielona Góra executioner (Collection of the Museum of the Lubusz Land – MZL-H-ZG-75). Photo: D. Wojtucki. 

2. Oschatz (Germany) – Metal cage and stones of shame suspended above it. Photo: D. Wojtucki. 

Related literature: 

1. T. Goerlitz, Das Trinken aus des Büttels Flasche oder Steinetragen um den Ring, eine Breslauer Strafe. Zugleich ein Beitrag zur Bezeichnung „Ring”, „Beiträge zur Geschichte der Stadt Breslau“, 1935, H. 1, pp. 106-112. 
2. D. Wojtucki, Kat i jego warsztat pracy na Śląsku, Górnych Łużycach i w hrabstwie kłodzkim od początku XVI do połowy XIX wieku, Warszawa 2014, pp. 381-382.