Piec do palenia czarownic (niem. Hexenofen, Feuerofen)

        Piec do palenia czarownic to urządzenie, które miało powstać w Nysie, na fali procesów o czary do jakich doszło między 1639 a 1641 rokiem. W dokumencie z 7 listopada 1639 roku znajdziemy informacje, że do pracy nad tym urządzeniem mają się stawić wszyscy rzemieślnicy, starzy i młodzi, a praca ta nie przyniesie im żadnej ujmy na honorze. Zapis ten związany jest z wierzeniem, że praca na lub przy miejscu straceń przynosiła dyshonor – dlatego też zapewne rzemieślnicy nie chcieli się jej podjąć, stąd ten mający rozwiać wszelkie wątpliwości dokument. Nyski piec miał się znajdować w pobliżu szubienicy (miejsce to zlokalizowano przy drodze do Prudnika, przed Bramą Celną) i murowanego szafotu zw. Rabensteinu, jednak trudno orzec, jak ta budowla mogła wyglądać. W dokumencie mowa jest o uroczystym położeniu cegły pod budowę pieca, więc zapewne jego budulcem była cegła. Takie urządzenia powstawały już na terenie Rzeszy – jeden w miejscowości Zeil k. Bambergu, drugi w Geroldshofen k. Würzburga. Taki piec miał przypominać chlebowy, mieć wysokość około siedmiu do ośmiu stóp, na górze miał być przykryty słomą i drewnem, na dole zamykany żelaznymi drzwiami. Być może zainspirowany nyskim urządzeniem starosta miasta Heřmanovice (niem. Hermannstadt) również rozkazał w 1640 roku wznieść taką budowlę. Piec mógł być rozwiązaniem praktycznym i dobrym pod względem finansowym. Była to oszczędność czasu – w tym samy czasie można było przeprowadzić egzekucje wielu osób, jak i finansów –można go było używać wielokrotnie, więc nie trzeba było za każdym razem budować stosu. Informacje o użyciu tego urządzenia można znaleźć w kronice proboszcza nyskiego Jana Feliksa Padewitza, który zanotował, że w 1651 roku w piecu spalono 42 kobiety. 

[Karolina Wojtucka]

Powiązana literatura

1. K. Lambrecht, Hexenverfolgung und Zauberprozesse in den schlesischen Territorien, Köln/Weimar/Wien 1995.
2. D. Wojtucki, Kat i jego warsztat pracy na Śląsku, Górnych Łużycach i w hrabstwie kłodzkim od początku XVI do połowy XIX wieku, Warszawa 2014, s. 382-390.
3. K. Wutke, Hexenofen, [w:] „Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens” Nr. 26 (1892), s. 427-428.

---

        The witch-burning furnace was a device that was reportedly built in Nysa, during the wave of witch trials that took place between 1639 and 1641. A document dated November 7, 1639, states that all craftsmen - young and old - were to report for work on this device, and that this task would not bring them any dishonor. This provision is related to the belief that working on or near an execution site brought dishonor – which is likely why the craftsmen were reluctant to undertake it, hence this document, intended to dispel any doubts. The Nysa furnace was said to be located near the gallows (this site has been identified along the road to Prudnik, before the Customs Gate) and a brick scaffold known as the Rabenstein. However, it is difficult to determine what this structure might have looked like. The document mentions a ceremonial laying of the first brick for the furnace’s construction, which suggests that it was made of brick. Such devices already existed within the Holy Roman Empire - one in Zeil near Bamberg, another in Geroldshofen near Würzburg. The furnace was said to resemble a bread oven, about seven to eight feet tall, covered on top with straw and wood, and closed at the bottom with iron doors. Perhaps inspired by the Nysa device, the mayor of Heřmanovice (German: Hermannstadt) also ordered the construction of such a structure in 1640. The furnace could have been a practical and financially sound solution. It saved time - since multiple executions could be carried out simultaneously - and money, as it could be reused, eliminating the need to build a new pyre each time. Information about the use of this device can be found in the chronicle of Nysa parish priest Jan Feliks Padewitz, who recorded that in 1651, 42 women were burned in the furnace.

Karolina Wojtucka

Related Literature:

1. K. Lambrecht, Hexenverfolgung und Zauberprozesse in den schlesischen Territorien, Köln/Weimar/Wien 1995.
2. D. Wojtucki, Kat i jego warsztat pracy na Śląsku, Górnych Łużycach i w hrabstwie kłodzkim od początku XVI do połowy XIX wieku, Warszawa 2014, pp. 382-390.
3. K. Wutke, Hexenofen, [w:] „Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens” Nr. 26 (1892), pp. 427-428.